Lista składników na opakowaniu potrafi zmylić: kwas mlekowy nie ma nic wspólnego z mlekiem, a płatki kukurydziane często zawierają gluten ze słodu jęczmiennego. Poniższa wyszukiwarka składników pokazuje przy każdej pozycji dwa oznaczenia: czy składnik jest wegański i czy jest bezpieczny w diecie bezglutenowej. Baza obejmuje 120 pozycji: dodatki E, składniki z etykiet oraz codzienne produkty, od ryżu i kasz po piwo i kawę zbożową.
Sprawdź składnik lub produkt: wegański i bezglutenowy?
Wystarczy wpisać nazwę produktu, składnika z etykiety albo numer dodatku E, np. ryż, piwo, owies, E471, słód jęczmienny.
Jak sprawdzić składnik krok po kroku
- Wpisać w pole wyszukiwania nazwę produktu (np. „ryż”, „piwo”), składnika z etykiety albo symbol dodatku, np. „E471”. Wielkość liter i polskie znaki nie mają znaczenia, więc „slod” znajdzie także „słód”.
- Odczytać dwa kolorowe oznaczenia przy wyniku: pierwsze dotyczy pochodzenia (roślinne czy zwierzęce), drugie glutenu.
- Przeczytać opis i pole „Gdzie występuje”, które podpowiada, w jakich produktach dany dodatek pojawia się najczęściej.
- Jeśli nic nie przychodzi do głowy, wystarczy kliknąć jeden z popularnych składników pod polem wyszukiwania albo wybrać filtr, np. „Niewegańskie”, i przejrzeć całą grupę.
Co oznaczają kolory
- zielony – składnik jest wegański lub bezglutenowy niezależnie od producenta;
- żółty – wszystko zależy od źródła surowca, a etykieta zwykle go nie podaje, więc trzeba szukać oznaczenia „wegański”, symbolu przekreślonego kłosa albo zapytać producenta;
- czerwony – składnik jest pochodzenia zwierzęcego albo zawiera gluten.
Najwięcej żółtych oznaczeń mają emulgatory, takie jak E471 czy E472, oraz witamina D3. Ten sam symbol na dwóch różnych produktach może oznaczać raz tłuszcz roślinny, a raz zwierzęcy, dlatego sama lista E nie wystarcza do oceny.
Składniki, które zaskakują najczęściej
W praktyce kilka pozycji sprawia najwięcej problemów. Słód jęczmienny pojawia się w płatkach śniadaniowych, czekoladach i krakersach, także tych, które z nazwy kojarzą się z kukurydzą lub ryżem. Opłatek kryje się pod spodem nugatu i niektórych pierników. Kazeina i serwatka bywają obecne w produktach „bez laktozy”, więc taki napis nie oznacza produktu wegańskiego.
Działa to też w drugą stronę. Kwas mlekowy, mleczany i masło kakaowe brzmią jak nabiał, a w rzeczywistości są roślinne. Glutaminian monosodowy mimo podobnej nazwy nie zawiera glutenu. Pełną listę zbóż i produktów, które trzeba wykluczyć przy celiakii, zawiera artykuł co zawiera gluten – lista produktów zakazanych z podziałem na grupy żywności.
Gluten na etykiecie: co mówią przepisy UE
Zgodnie z unijnym rozporządzeniem o informowaniu konsumentów (1169/2011) zboża zawierające gluten, mleko, jaja i inne alergeny muszą być wyróżnione w składzie, najczęściej pogrubieniem. Jeśli więc przy skrobi modyfikowanej, białku hydrolizowanym czy aromacie nie ma wyróżnionej pszenicy, jęczmienia, żyta ani owsa, składnik nie pochodzi z tych zbóż.
Napis „bezglutenowy” oznacza, że produkt zawiera nie więcej niż 20 mg glutenu na kilogram. Określenie „bardzo niska zawartość glutenu” dopuszcza do 100 mg/kg i nie jest bezpieczne dla większości osób z celiakią. Z kolei dopisek „może zawierać gluten” jest informacją dobrowolną, a jego brak nie gwarantuje braku zanieczyszczeń. Najpewniejszym oznaczeniem pozostaje symbol przekreślonego kłosa.
Osobna sprawa to cukry otrzymywane z pszenicy: syropy glukozowe, maltodekstryny i dekstroza. Przepisy UE zwalniają je z oznaczania jako alergen, bo w procesie oczyszczania tracą białka glutenu, dlatego wyszukiwarka oznacza je jako bezpieczne.
Gdy składnik okaże się odzwierzęcy
Żelatynę w deserach i sernikach na zimno zastępuje się agarem lub pektyną, a dokładne proporcje opisuje poradnik wegański zamiennik żelatyny z przepisami do ciast.
Inaczej jest z jajkami, masłem i mlekiem, które w wypiekach pełnią kilka funkcji naraz. Do ich zamiany służy kalkulator zamienników, który podaje gotowe ilości dla konkretnego przepisu i formy do pieczenia.
Przy zakupach w małych sklepach przydaje się też przegląd gotowych produktów. Przykładowo w artykule o produktach bezglutenowych w Żabce omówiono przekąski, makarony konjac i ryzyko zanieczyszczeń krzyżowych w tej sieci.
Najczęstsze pytania
Czy E471 jest wegańskie?
Nie zawsze. Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych mogą powstawać zarówno z olejów roślinnych, jak i z tłuszczów zwierzęcych, a skład tego nie precyzuje. Pewność daje oznaczenie produktu jako wegańskiego albo informacja od producenta.
Czy skrobia modyfikowana zawiera gluten?
Skrobia modyfikowana z kukurydzy i ziemniaków jest bezglutenowa. Jeśli powstała z pszenicy, w składzie musi pojawić się wyróżnione słowo „pszenna”. Brak takiego wyróżnienia oznacza, że źródłem nie było zboże glutenowe.
Które kasze są bezglutenowe?
Bez glutenu są kasza gryczana, jaglana, kukurydziana, a także komosa ryżowa i amarantus. Gluten zawierają kasza manna, kuskus, bulgur oraz wszystkie kasze jęczmienne, czyli pęczak, perłowa i mazurska. Kasze naturalnie bezglutenowe bywają pakowane na tych samych liniach co pszenica, dlatego przy celiakii warto szukać przekreślonego kłosa.
Czy piwo ma gluten?
Zwykłe piwo ma gluten, bo powstaje ze słodu jęczmiennego lub pszenicznego. Bezpieczne jest tylko piwo oznaczone jako bezglutenowe, które zawiera nie więcej niż 20 mg glutenu na kilogram. Inaczej jest z wódką i innymi czystymi destylatami: proces destylacji usuwa białka glutenu, więc przepisy UE zwalniają je z oznaczania tego alergenu.
Dlaczego składnik oznaczony na zielono może być niebezpieczny przy celiakii?
Wyszukiwarka składników ocenia sam składnik, a nie gotowy produkt. Gryka czy kasza jaglana są naturalnie bezglutenowe, ale mogą zostać zanieczyszczone glutenem w młynie lub na linii pakującej. Dlatego przy celiakii liczy się cały produkt i jego oznaczenie na opakowaniu.
Wygodnym sposobem na uniknięcie codziennego czytania etykiet jest gotowy jadłospis wegański bez glutenu na 7 dni z listą zakupów i przepisami na cały tydzień.