Sześciomiesięczne badanie wykazało, że dieta bezglutenowa redukuje stan zapalny, poprawia kompozycję ciała i w umiarkowanym stopniu wpływa na spadek niepełnosprawności u kobiet ze stwardnieniem rozsianym, co podkreśla rolę zdrowia jelit i regulacji immunologicznej w chorobach autoimmunologicznych. Dieta bezglutenowa a stwardnienie rozsiane.
Celiac.com 19.01.2026 – Sześciomiesięczne badanie kliniczne zbadało, czy eliminacja glutenu z diety może wpływać na progresję choroby, markery stanu zapalnego oraz kompozycję ciała u kobiet z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego (RRMS). Stwardnienie rozsiane jest przewlekłą, autoimmunologiczną chorobą, w której układ odpornościowy atakuje struktury mózgu i rdzenia kręgowego, prowadząc do procesów zapalnych, uszkodzenia nerwów i postępującej niepełnosprawności. Ze względu na indywidualnie zróżnicowany przebieg kliniczny, rośnie zainteresowanie naukowców rolą interwencji dietetycznych mogących redukować stan zapalny lub spowalniać zmiany związane z chorobą.
Naukowcy skupili się na modelu żywienia bezglutenowego, który jest obligatoryjny w przypadku choroby trzewnej, bywa jednak stosowany także przez osoby z innymi schorzeniami o podłożu autoimmunologicznym. Celem było ustalenie, czy eliminacja glutenu może obniżyć wskaźniki stanu zapalnego we krwi, poprawić parametry somatyczne, takie jak masa ciała czy obwód talii, oraz prowadzić do mierzalnej poprawy w zakresie niepełnosprawności neurologicznej.
Dlaczego dieta i jelita mają znaczenie w chorobach autoimmunologicznych
Rosnąca liczba dowodów naukowych wskazuje, że układ pokarmowy odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu odporności. Jelita są siedliskiem bilionów bakterii, które uczestniczą w trawieniu, wspierają układ immunologiczny i chronią przed patogenami. Zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej (dysbioza) może prowadzić do zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej, umożliwiając translokację prozapalnych substancji do krwiobiegu i wywołanie ogólnoustrojowego stanu zapalnego.
Jedną z takich substancji jest lipopolisacharyd (LPS), składnik ściany komórkowej niektórych bakterii Gram-ujemnych. Podwyższone stężenie LPS w krwiobiegu jest znanym czynnikiem stymulującym odpowiedź immunologiczną i promującym zapalenie. W chorobach autoimmunologicznych przewlekła ekspozycja na takie czynniki może zaostrzać aktywność choroby. Gluten jest postulowany jako jeden z możliwych czynników zwiększających przepuszczalność jelit, ułatwiając przechodzenie prozapalnych substancji z jelit do krwi.
Metodologia badania
Badanie objęło 54 dorosłe kobiety z rozpoznaną rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego, obserwowane przez okres sześciu miesięcy. Uczestniczki zostały losowo przydzielone do dwóch równolicznych grup. Pierwsza grupa stosowała ściśle zaplanowaną dietę bezglutenową, otrzymując edukację na temat produktów zawierających gluten oraz spersonalizowane plany żywieniowe uwzględniające preferencje i warunki życia. Grupa kontrolna kontynuowała spożycie glutenu, otrzymując jedynie ogólne zalecenia dotyczące zdrowego odżywiania, bez specyficznych restrykcji.
Kompleksowe dane zbierano na początku badania, po trzech oraz po sześciu miesiącach. Obejmowały one: masę ciała, wskaźnik masy ciała (BMI), obwód talii i bioder, poziom tkanki tłuszczowej, ocenę spożycia żywności oraz próbki krwi. Niepełnosprawność związaną z SM mierzono przy użyciu ustandaryzowanej skali neurologicznej (EDSS), zaprojektowanej do śledzenia zmian w funkcjonowaniu fizycznym w czasie.
Zmiany w zakresie stanu zapalnego i aktywności immunologicznej
Jednym z kluczowych odkryć były zmiany w stężeniu lipopolisacharydu (LPS) w surowicy – markera powiązanego z zapaleniem pochodzenia jelitowego. U kobiet stosujących dietę bezglutenową zaobserwowano wyraźny i istotny statystycznie spadek poziomu LPS w trakcie sześciomiesięcznej interwencji. W grupie kontrolnej, kontynuującej spożycie glutenu, poziomy LPS pozostawały stabilne lub miały tendencję wzrostową.
Redukcja ta sugeruje, że eliminacja glutenu mogła poprawić funkcję bariery jelitowej lub zmienić równowagę mikrobioty w sposób ograniczający napływ prozapalnych sygnałów do krążenia. Obniżenie poziomu ogólnoustrojowego zapalenia może mieć szczególne znaczenie w chorobach autoimmunologicznych, gdzie przewlekle utrzymująca się aktywacja immunologiczna przyczynia się do uszkodzenia tkanek.
Wpływ na niepełnosprawność i progresję choroby
Niepełnosprawność związaną z SM oceniano na początku i na końcu badania. Uczestniczki będące na diecie bezglutenowej doświadczyły skromnej, ale statystycznie istotnej poprawy w wynikach skali EDSS. Wskazuje to na nieco lepszą funkcję neurologiczną lub mniejsze ograniczenia fizyczne po sześciu miesiącach. Dla porównania, w grupie kontrolnej nie odnotowano żadnej mierzalnej zmiany w poziomie niepełnosprawności.
Mimo że poprawa była niewielka, jest to wynik znaczący, ponieważ SM zazwyczaj ma charakter progresywny. Każda interwencja, która stabilizuje lub nawet nieznacznie poprawia funkcję fizyczną, może mieć znaczenie kliniczne, szczególnie jako element uzupełniający standardowe leczenie farmakologiczne.
Poprawa w zakresie masy ciała i kompozycji sylwetki
Kobiety w grupie bezglutenowej doświadczyły również istotnej poprawy parametrów somatycznych. Średnio odnotowały redukcję masy ciała, zmniejszenie obwodu talii i bioder oraz spadek całkowitej tkanki tłuszczowej. Co kluczowe, masa beztłuszczowa (mięśniowa) została zachowana, co sugeruje, że utrata wagi odzwierciedlała pozytywne zmiany metaboliczne, a nie utratę mięśni.
Analogicznych zmian nie zaobserwowano w grupie kontrolnej. Nadmiar tkanki tłuszczowej jest znanym promotorem stanu zapalnego, sama redukcja masy ciała może zatem pomagać w obniżeniu ogólnoustrojowego obciążenia zapalnego. Połączenie poprawy kompozycji ciała z redukcją markerów zapalnych sugeruje, że interwencja dietetyczna wywarła wielokierunkowy, korzystny efekt.
Zaobserwowane zmiany w sposobie żywienia
Uczestniczki stosujące dietę bezglutenową spożywały z czasem mniej kalorii i mniej węglowodanów. Ta zmiana mogła przyczynić się do utraty wagi i poprawy parametrów metabolicznych. Spożycie białka, tłuszczów, błonnika i większości witamin pozostało stabilne, co sugeruje, że odpowiednio zaplanowana dieta była pod względem odżywczym adekwatna. Odnotowano niewielki spadek spożycia witaminy A, co podkreśla konieczność odpowiedniego poradnictwa żywieniowego przy eliminacji grup produktów.
Wnioski te podkreślają, że dieta bezglutenowa nie polega wyłącznie na usunięciu pokarmów zawierających gluten, ale często wiąże się ze zmianą ogólnego wzorca żywieniowego. Przy odpowiedniej edukacji i planowaniu może wspierać kontrolę masy ciała bez prowadzenia do poważnych niedoborów pokarmowych.
Ograniczenia i uwagi
Badanie miało kilka ograniczeń, które należy wziąć pod uwagę. Obejmowało wyłącznie kobiety, a okres obserwacji wynosił sześć miesięcy, co ogranicza wnioski dotyczące efektów długoterminowych lub stosowalności wyników do mężczyzn. Liczba uczestniczek była stosunkowo niewielka, a przestrzeganie ścisłej diety bezglutenowej bywa wymagające, szczególnie w kulturach o wysokim spożyciu produktów zbożowych.
Ponadto, choć wyniki pokazują korelację między dietą bezglutenową a poprawą parametrów, nie dowodzą one, że za wszystkie zaobserwowane korzyści odpowiadał wyłącznie gluten. Redukcja masy ciała, zmiana jakości spożywanej żywności oraz inne czynniki stylu życia również mogły się do nich przyczynić.
Znaczenie tego badania dla osób z chorobą trzewną (celiakią)
Dla osób z celiakią badanie to dostarcza istotnych informacji i szerszego kontekstu. Dieta bezglutenowa jest w ich przypadku koniecznością medyczną, mającą na celu zapobieganie uszkodzeniom jelit i długoterminowym powikłaniom. Niniejsze badania sugerują, że korzyści z eliminacji glutenu mogą wykraczać poza jelita i wpływać na ogólnoustrojowy stan zapalny oraz aktywność immunologiczną.
Uzyskane dane wspierają tezę, że gluten może odgrywać rolę w procesach zapalnych dotyczących układu nerwowego i regulacji immunologicznej.
Dla osób z celiakią, które doświadczają także objawów neurologicznych lub mają obawy związane z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, badanie to stanowi kolejny element rosnącej puli dowodów, że ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej może mieć szerokie, pozytywne konsekwencje zdrowotne. Osoby z celiakią nie powinny postrzegać tych wyników jako dowodu, że dieta bezglutenowa leczy lub zapobiega innym chorobom autoimmunologicznym, jednak badanie to wzmacnia przekaz o kluczowej wadze restrykcyjności dietetycznej i podkreśla silny związek między zdrowiem jelit, stanem zapalnym a ogólnym dobrostanem organizmu.
Zastrzeżenie prawne i medyczne: Niniejszy materiał ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie może być traktowany jako konsultacja lekarska lub zamiennik profesjonalnej porady lekarza. Wszystkie opisane badania mają charakter naukowy, a ich wnioski wymagają dalszych analiz. Wszelkie decyzje dotyczące zmiany diety, zwłaszcza przy takich diagnozach jak stwardnienie rozsiane czy choroba trzewna, muszą być bezwzględnie skonsultowane z lekarzem prowadzącym. Samoleczenie może być szkodliwe dla zdrowia. Źródło: Celiac.com z 19.01.2026.
Doświadczony dziennikarz i autor, specjalizujący się w bieżących wiadomościach i recenzjach kulinarnych. Monitoruje wydarzenia kulinarne od ponad 5 lat.
