Dwudziesta pierwsza, piątkowy wieczór, w dłoni tabliczka czekolady, choć kolacja była godzinę temu. Znajome? To nie brak silnej woli – mózg po prostu robi dokładnie to, do czego jest zaprojektowany. Psychologia jedzenia od dawna bada ten mechanizm, a wyniki potrafią zaskakiwać. To jeden z filarów tego, co opisywaliśmy w artykule o świadomym odżywianiu. O tym, jak brzmią sygnały fizycznego głodu, pisaliśmy z kolei w tekście o tym, jak ciało komunikuje głód i sytość – tutaj skupiamy się na jego emocjonalnej stronie.
Dlaczego złość, nuda i stres wpływają na apetyt zupełnie inaczej
Silne emocje, na przykład strach czy głęboki smutek, zwykle obniżają apetyt – organizm w trybie „walcz albo uciekaj” nie ma czasu na jedzenie. Słabsze, bardziej rozmyte stany, jak nuda czy lekkie zmęczenie, działają odwrotnie – zwiększają ochotę na jedzenie, często bez wyraźnego powodu. Złość ma swój własny scenariusz: badania cytowane przez magazyn Charaktery pokazują, że pod jej wpływem ludzie jedzą bardziej kompulsywnie niż pod wpływem strachu czy smutku.
Dlaczego akurat słodycze koją stres najskuteczniej
W stresie częściej sięga się po coś słodkiego niż po marchewkę. Jedzenie o wysokiej zawartości cukru realnie obniża odczuwane napięcie, przynajmniej na chwilę. Mózg i jelita są ze sobą mocno połączone, a produkty kojarzone jako smaczne dodatkowo poprawiają nastrój. U osób podatnych na jedzenie emocjonalne ten efekt działa jeszcze mocniej niż u reszty.
Głód emocjonalny czy głód fizyczny – jak to rozróżnić
Psychodietetycy nazywają to głodem żołądka i głodem głowy. Kilka sygnałów pomaga je odróżnić:
- głód fizyczny narasta stopniowo, głód emocjonalny pojawia się nagle,
- przy głodzie fizycznym niemal wszystko smakuje dobrze – emocjonalny chce konkretnie jednej rzeczy, i nic innego go nie zastąpi,
- po jedzeniu z głodu fizycznego pojawia się sytość, po jedzeniu emocjonalnym często poczucie winy.
Jak wyjść z pętli jedzenia emocjonalnego
Kluczem jest rozpoznanie momentu, w którym jedzenie zastępuje coś innego – rozmowę, odpoczynek, ruch. Trening uważnego jedzenia, opisany dokładniej w artykule Jak przestać jeść automatycznie, pomaga wyłapać tę różnicę w czasie rzeczywistym, zamiast dopiero po fakcie.
Zmiana starych nawyków żywieniowych to osobny temat, ale blisko powiązany z tym, czym zajmuje się psychologia jedzenia. O tym, dlaczego tak trudno zrezygnować z utrwalonych wzorców, pisaliśmy w tekście Psychologia zmian.
Doświadczony dziennikarz i autor, specjalizujący się w bieżących wiadomościach i recenzjach kulinarnych. Monitoruje wydarzenia kulinarne od ponad 5 lat.
