Austria bez glutenu to w tej serii trzy zupełnie różne miasta i trzy różne strategie, nie jeden powtarzalny szablon. Wiedeń ma cztery w pełni dedykowane adresy skupione w centrum, Salzburg stawia na piekarnię działającą na zamówienie i osobno oznaczone menu w klasycznych lokalach, a Graz zamiast dedykowanej kuchni proponuje w pełni roślinny bufet, który sam opisuje swoje dania etykietami alergenów. Ten przewodnik łączy wszystkie trzy miasta i dodaje to, co jest wspólne dla całej trasy Austria bez glutenu: system certyfikacji, zakupy i kilka niemieckich zwrotów, które przydają się niezależnie od miasta.
Kto certyfikuje bezglutenowe produkty w całej Austrii
Za symbolem przekreślonego kłosa, który widać na sklepowych paczkach w każdym z trzech miast tej serii, stoi Österreichische Arbeitsgemeinschaft für Zöliakie (ÖAGZ) – austriackie stowarzyszenie osób z celiakią i jednocześnie krajowy członek AOECS, europejskiej federacji stowarzyszeń celiakalnych. ÖAGZ zarządza w Austrii europejskim systemem licencyjnym ELS: producent, który chce oznaczyć produkt przekreślonym kłosem, przechodzi kontrolę i dostaje numer rejestracyjny widoczny pod symbolem na etykiecie. Limit dla oznaczenia „glutenfrei” to maksymalnie 20 mg glutenu na kilogram produktu, zweryfikowane przez akredytowane laboratorium – ten sam limit obowiązuje w całej Unii Europejskiej na podstawie rozporządzenia wykonawczego (WE) 828/2014.
Austriackie prawo żywnościowe zobowiązuje też każdy lokal gastronomiczny do informowania gości o obecności głównych alergenów, ustnie albo pisemnie, na żądanie. To dlatego pytanie o skład dania w restauracji spoza listy certyfikowanych adresów – w Wiedniu, Salzburgu czy Grazu – jest tu zupełnie normalną częścią zamawiania, a nie czymś, co zawstydza obsługę.
Zakupy: te same symbole, różne marki w różnych sieciach
Symbol przekreślonego kłosa wygląda identycznie w całym kraju, ale marki, pod którymi kryje się bezglutenowa oferta, różnią się między sieciami. Billa i Billa Plus sprzedają własną linię Free – Your Individual Choice, z numerem rejestracyjnym AT-035 pod symbolem kłosa na każdym produkcie. Spar, Interspar i Eurospar mają odpowiednik pod nazwą Spar Free From, również licencjonowany przez ÖAGZ. W obu sieciach oraz w Hofer szeroko dostępne są też produkty niemieckiej marki Schär, a osoby szukające chleba o innym smaku niż typowe jasne pieczywo z supermarketu chwalą lokalną Mantler-Mühle, dostępną między innymi w Billa, Billa Plus i Unimarkt. Dla kogoś planującego trasę przez wszystkie trzy miasta to praktyczna informacja: raz zapamiętana nazwa własnej marki danej sieci działa identycznie w Wiedniu, Salzburgu i Grazu.
Wiedeń: najgęstsza sieć dedykowanych adresów w tej serii
Wiedeń bez glutenu to jedyne z trzech miast, w którym da się zjeść cały posiłek – od pieczywa po deser – w miejscach z certyfikowaną, w pełni dedykowaną kuchnią bezglutenową, a przy tym z realną ofertą wegańską. Zum Wohl, Allergiker Café i piekarnia GlutenFreeX leżą w promieniu kilku przystanków metra od siebie, co czyni Wiedeń najłatwiejszym punktem startowym dla kogoś, kto dopiero zaczyna podróżować z celiakią.
Salzburg: piekarnia na zamówienie zamiast restauracji
Salzburg bez glutenu wygląda inaczej: w samym mieście nie ma certyfikowanej restauracji, ale jest piekarnia pracująca wyłącznie z bezglutenowych składników, którą trzeba zamówić z wyprzedzeniem i odebrać w wyznaczonym punkcie. Do tego dochodzi burgerowy lokal z osobną frytkownicą i klasyczne austriackie gasthausy z oznaczonym menu bezglutenowym, w których poziom ryzyka trzeba samodzielnie ocenić na miejscu.
Graz: bufet, który sam się opisuje
Graz bez glutenu stawia na model jeszcze inny: w pełni roślinny bufet, w którym większość dań ma przy sobie etykietę z alergenami, a obok niego mały lokal z codziennym gulaszem na bazie roślinnej i burgerownia, w której trzeba samodzielnie połączyć wegańską i bezglutenową opcję, bo nie są one sparowane automatycznie.
Jak połączyć trzy miasta w jedną trasę
Wiedeń, Salzburg i Graz nie leżą na jednej linii, ale austriackie pociągi ÖBB łączą je bez konieczności przesiadek w innym kraju. Z Wiednia do Salzburga jedzie się bezpośrednim pociągiem Railjet około dwóch i pół godziny, a z Wiednia do Grazu podobny czas zajmuje trasa przez Semmering. Między Salzburgiem a Grazem nie ma połączenia bezpośredniego równie częstego jak na pozostałych dwóch odcinkach, więc przy planowaniu trasy w trzy miasta logiczniej wypada układ Salzburg – Wiedeń – Graz albo odwrotnie, z Wiedniem jako punktem środkowym, niż próba przejazdu w jedną linię bez powrotu przez stolicę.
Kilka niemieckich zwrotów przydatnych w każdym z trzech miast
- Ich habe Zöliakie. – Mam celiakię.
- Ich bin Veganer / Veganerin. – Jestem weganinem / weganką.
- Ist das glutenfrei? – Czy to jest bez glutenu?
- Gibt es eine eigene Fritteuse für glutenfreie Speisen? – Czy jest osobna frytkownica na dania bezglutenowe?
- Können Sie mir ein glutenfreies und veganes Gericht empfehlen? – Czy może Pan/Pani polecić danie bezglutenowe i wegańskie?
Te same pytania działają identycznie w gasthausie w Salzburgu, w burgerowni w Grazu i w restauracji w Wiedniu spoza listy adresów dedykowanych – co w praktyce oznacza, że nauczenie się ich raz wystarcza na całą trasę po Austrii.
Doświadczony dziennikarz i autor, specjalizujący się w bieżących wiadomościach i recenzjach kulinarnych. Monitoruje wydarzenia kulinarne od ponad 5 lat.
